Media Eater คนเสพสื่อ วิเคราะห์ เจาะลึก..

 ต้นกำเนิดของเหล่า "American Superhero"

           หากจะนิยามถึงความหมายของคำว่า "ยอดมนุษย์" (Superhero) หรือ "วีรบุรุษ" ไม่ว่าใครก็ตามก็น่าจะนึกภาพขึ้นมาในหัวของตนว่า ยอดมนุษย์คือ บุคคลที่มาในชุดรัดรูปสีต่างๆ มีรูปร่างที่บึกบึนแข็งแรงกว่ามนุษย์ปกติธรรมดาทั่วๆไป สามารถเหาะเหินเดินอากาศได้ มีพลังพิเศษต่างๆที่แตกต่างจากมนุษย์ปกติ สามารถมองทะลุกำแพงได้ บ้างก็สามารถห้อยโหนไปตามตึกสูงๆ  ฯลฯ และที่แน่นอนก็คือ ยอดมนุษย์นั้นจะต้องมี "คุณธรรม" อยู่ในหัวใจ ซึ่งเป็นที่รู้กันว่ายอดมนุษย์นั้นจะมีหน้าที่ในการช่วยเหลือผู้ที่ได้รับความเดือดร้อน ทำหน้าที่ปราบปรามเหล่าอาชญากร เหล่าร้ายต่างๆ ที่มารบกวนสันติสุขของโลกไม่ว่าจะมาในรูปแบบใดก็ตาม


           วัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่ เริ่มมีอิทธิพลต่อสังคมอเมริกาในช่วงปี 1938 ซึ่งก่อหน้านั้นเป็นช่วงของสังคมอุตสาหกรรม (Industrial Sociology) ที่ประชาชนขาดแคลนซึ่งจินตนาการ ความฝัน เทพนิยายต่างๆไป เนื่องจากต้องดิ้นรนในการใช้ชีวิตในยุคเศรษฐกิจตกต่ำ เนื่องจากเป็นยุคหลังสงครามโลกครั้งที่ 1 และในช่วงนี้เอง การพัฒนาการทางด้านสื่อสิ่งพิมพ์ที่เป็นสื่อสารมวลชนประเภทหนังสือพิมพ์ (Newspaper) มีความรุ่งเรืองและมีอำนาจมาก และเป็นช่องทางหนึ่งในการสร้างวัฒนธรรมของสังคม


           และเนื่องจากการที่สังคมอุตสาหกรรมที่เต็มไปด้วยความตึงเครียดในชีวิตประจำวันนี่เอง "การอ่าน" นับเป็นช่องทางหนึ่งในการผ่อนคลายความตึงเครียดในชีวิต ซึ่งสื่อมวลชนประเภทหนังสือพิมพ์ในช่วงเวลานั้นได้เล็งเห็นถึงความสำคัญในหน้าที่ (Function) ในการสร้างความบันเทิงให้กับผู้รับสาร จึงได้มีการถือกำเนิดนิยายภาพที่มีลักษณะเป็นช่องๆ 3-4 ช่องเรียงต่อกัน ในแต่ละช่องก็จะมีรูปภาพ ตัวการ์ตูน กรอบคำบรรยายภาพ หรือบอลลูนคำพูด แทรกอยู่เพื่อใช้ในการเล่าเรื่องประกอบภาพ นิยายภาพประเภทนี้เรียกว่า Strip Comic (ภาพการ์ตูนที่ลงต่อเนื่องกันเป็นช่องๆ) และ Panel คือการ์ตูนที่ใช้เพียงช่องเดียว ซึ่งมีแนวเรื่องหลากหลาย ตั้งแต่การผจญภัยไปจนถึงแนวเรื่องแบบตลกชวนหัว ทั้งนี้ก็เพื่อวัตถุประสงค์ในการสร้างความบันเทิงให้กับผู้อ่านเป็นหลัก

สตริปคอมมิคแนวซูเปอร์ฮีโร่เรื่องแรก : Flash Gordon

           ภายหลังจากการ์ตูนประเภท Strip Comic เริ่มที่จะได้รับความนิยม และเป็นปัจจัยที่มีความสำคัญมากขึ้นในการเลือกอ่านของผู้รับสาร เหล่าผู้ส่งสาร (Sender) ก็ได้พยายามที่จะสรรหาเรื่องราวใหม่ๆ มาเขียนเพื่อดึงดูดคนอ่าน ซึ่งในจุดนี้ การสร้างสรรค์วัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่ ก็ได้เริ่มที่จะกำเนิดขึ้นมา โดยเริ่มต้นผ่านการหยิบยกเอาลักษณะเด่นของแนวเรื่องของ เทพนิยาย เทพปกรณัมโบราณของชนชาติต่างๆ เข้ามาเป็นวัตถุดิบในการสร้างวัฒนธรรม ผ่านการดัดแปลงแก้ไข ให้เข้ากับลักษณะความสนใจของผู้รับสาร โดยคำนึงถึงบริบททางสังคมของประเทศสหรัฐอเมริกาเป็นหลัก ซึ่งผลของมันก็คือ วัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่ได้รับความนิยมและประสบความสำเร็จอย่างสูงต่อผู้รับสารอเมริกัน ก่อให้เกิดกระแสของซูเปอร์ฮีโร่ในรูปแบบของสื่อสิ่งพิมพ์ในรูปแบบต่างๆ จากนิยายภาพประเภท Strip Comic พัฒนาจนกลายเป็น Series แยกออกมาจากสื่อหนังสือพิมพ์ และได้มีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบของช่องทางสื่อตามวิวัฒนาการของเทคโนโลยีเป็นหลัก ทั้งละครวิทยุ โทรทัศน์ รวมไปถึงภาพยนตร์

Action Comics ฉบับปฐมฤกษ์

          
           ความเห็นที่แตกต่างของ Joseph Campbell (นักวิชาการคนหนึ่งที่ศึกษาด้านวัฒนธรรม Superhero) ได้ให้คำนิยามเอาไว้ว่า วีรบุรุษ คือ ผู้ที่มีลักษณะพิเศษเหนือพลังธรรมชาติ ซึ่งเป็นเหมือนกับผู้ที่ตายแล้วแต่กลับมาเกิดใหม่ เพื่อมาทำสิ่งที่ยิ่งใหญ่ด้วยพลังที่สร้างสรรค์และให้ความช่วยเหลือแก่มนุษยชาติ ซึ่งลักษณะการกำเนิดของวีรบุรุษอาจมีจุดกำเนิดที่แตกต่างกัน เช่น อาจเกิดมาจากสภาพร่างกายที่แข็งแรง เพราะเป็นการรวมกันระหว่างมนุษย์และสัตว์ หรือเป็นผู้มีอำนาจมาเกิดใหม่ หรืออาจจะเกิดมาจากมนุษย์ธรรมดา แต่โชคชะตาได้กำหนดให้ทำในสิ่งที่ยิ่งใหญ่


วิวัฒนาการและความเป็นมาของ Superhero

            ลักษณะของวัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่ มีความเป็นมาจากวัฒนธรรมพื้นบ้าน (Folk Culture) จำพวกเทพนิยายของกรีกโบราณ (Greek Mythology) นับตั้งแต่ยุคก่อกำเนิดของวัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่ โดยหากเรานำเอาลักษณะของตัวละครซูเปอร์ฮีโร่แต่ละตัวมาเปรียบเทียบกับตัวละครที่อยู่ในเทพนิยายกรีกโบราณ เราจะสามารถเห็นได้ถึง "จุดร่วม" ที่เหล่าผู้สร้างตัวละครประเภทซุปเปอร์ฮีโร่ทำการเปลี่ยนแปลงตัววัฒนธรรม จากตัวละครที่เป็นเหล่าทวยเทพ ที่มีพลังเหนือมนุษย์ กลายมาเป็นตัวละครซูเปอร์ฮีโร่ที่เราพบเห็นกันอยู่ผ่านทางสื่อช่องทางต่างๆ ในปัจจุบัน


           อย่างที่กล่าวไปข้างต้นว่า ลักษณะของตัวละครซูเปอร์ฮีโร่นั้น มีจุดร่วมหลายๆอย่าง ที่ปรากฏอยู่ในเทพนิยายกรีกโบราณ ซึ่งการที่วัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่มีลักษณะที่เรียกได้ว่าเป็นการสืบทอด หรือ การทำให้วัฒนธรรมเกิดการต่อเนื่อง (Continuity) จากเหล่าทวยเทพผู้มีพลังอำนาจต่างๆ ซึ่งเป็นตัวละครในเนื้อเรื่องของเทพนิยายโบราณ เหล่าผู้สร้างสารได้มีการหยิบยกนำเอาเนื้อหา ลักษณะพิเศษของตัวละคร มาทำการทำซ้ำทางวัฒนธรรม จากสื่อพื้นบ้านให้กลายเป็นวัฒนธรรมภายในสื่อมวลชน (จาก Folk media => Mass media)


ยุคเริ่มต้น (Genesis)

           จุดกำเนิดของวัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่ กำเนิดขึ้นมาจากวัฒนธรรมกรีกโบราณ (Greek Mythology) ที่เป็นเรื่องราวของเหล่าทวยเทพต่างๆ ในนิทานพื้นบ้านหรือสื่อพื้นบ้าน (Folk media) ซึ่งจากการวิเคราะห์จุดร่วมของตัวละครประเภทซูเปอร์ฮีโร่ในยุคแรกๆ สื่อพื้นบ้านเหล่านี้น่าจะเป็นสิ่งที่ก่อให้เกิดแรงบันดาลใจแก่ผู้สร้างสรรค์ตัวละครและเนื้อเรื่องของซูเปอร์ฮีโร่ในรูปแบบของสื่อมวลชนที่มีผลในวงกว้าง

           ในยุคเริ่มต้น (Genesis) ของวัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่ หากเราทำการหาความเชื่อมโยงของลักษณะของตัวละครซูเปอร์ฮีโร่กับวัฒนธรรมพื้นบ้านของกรีกโบราณนี้ เราจะเห็นได้ว่ามีหลายๆคุณลักษณะของตัวละครประเภทซูเปอร์ฮีโร่ที่กำเนิดมาในยุคแรกๆ (Golden Age) ที่มีความคล้ายคลึงกับความเป็น "เทพนิยาย" ดังเช่น ในช่วงปี 1983 ตัวละครซูเปอร์ฮีโร่ที่ชื่อว่า "ซูเปอร์แมน (Superman)" ได้ถือกำเนิดขึ้นโดยนักเขียนที่มีชื่อว่า Jerry Siegel และ Joe Shuster ทั้งคู่ได้ทำการสร้างสรรค์ตัวละครซูเปอร์แมนขึ้นมาโดยได้รับแรงบันดาลใจจากตัวละครในเทพนิยายกรีกที่ชื่อว่าเฮอร์คิวลิสผู้ทรงพลัง โดยออกแบบการแต่งกายด้วยชุดรัดรูปและออกแบบลักษณะบุคลิกในรูปแบบ "ชายหนุ่มรูปงามล่ำสัน" ให้ออกมาในรูปแบบเดียวกับตัวละคร แฟรช กอร์ดอน (Flash Gordon) นิยายภาพประเภท Strip ที่กำลังได้รับความนิยมอยู่ในขณะนั้น

ขอขอบคุณรูปภาพจากกูเกิล

ติดตามต่อได้ใน [Special Report 2] ยุคทองและการเปลี่ยนแปลงของวัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่