Media Eater คนเสพสื่อ วิเคราะห์ เจาะลึก..

พบกับซีรีย์ American Superhero ตอนสุดท้ายแล้วครับ (จขบ. เบื่อแล้ว ) เอนทรี่ซีรีย์นี้ข้อมูลเยอะไปหน่อย อ่านยากไปบ้าง ก็ต้องขออภัยด้วยครับ

หมายเหตุ เอนทรี่นี้เป็นเรื่องราวต่อเนื่องมาจาก
[Special Report 1] ความเป็นมาของอเมริกันซูเปอร์ฮีโร่
[Special Report 2] ยุคทองและการเปลี่ยนแปลงของซูเปอร์ฮีโร่


การซึมซับวัฒนธรรม American Superhero สู่วัฒนธรรมไทย

          ลักษณะของการซึมซับวัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่เข้ามายังสังคมไทยนั้น มีจุดเริ่มต้นขึ้นในช่วงปี พ.ศ. 2496 โดยลักษณะของการศึกษา จะเน้นไปที่การศึกษาผ่านทางสื่อมวลชน โดยมุ่งไปดูที่ตัวสาร (text) และช่องทางการสื่อสาร (Channel) เป็นหลัก ดังต่อไปนี้

1. ลักษณะการรับเอาวัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่เข้ามาด้วยการดัดแปลงตัวสารให้เข้ากับบริบทสังคมไทย

2. ลักษณะแทรกซึมเอาวัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่เข้ามาโดยตรงผ่านช่องทางการสื่อสารประเภทต่างๆ

 

1.      ลักษณะการรับเอาวัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่เข้ามาด้วยการดัดแปลงตัวสารให้เข้ากับบริบทสังคมไทย

          ลักษณะการรับเอาวัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่เข้ามาด้วยการดัดแปลงตัวสารให้เข้ากับบริบทสังคมไทยนั้น เริ่มต้นขึ้นยุคแรกๆของประวัติซูเปอร์ฮีโร่ ในช่วงปี พ.ศ.2496 ที่ศิลปินและนักวาดนิยายภาพชาวไทย ได้เริ่มที่จะนำเอาต้นฉบับการ์ตูนซูเปอร์ฮีโร่ของชาติตะวันตก เข้ามาเป็นต้นแบบในการสร้างสรรค์ตัวละครซูเปอร์ฮีโร่แบบไทยๆ ด้วยกรรมวิธีการดัดแปลงแก้ไขรูปแบบเนื้อเรื่อง ลายเส้น ชื่อ และลักษณะของตัวละคร ให้มีความแตกต่างกับต้นฉบับซูเปอร์ฮีโร่ชาติตะวันตก สำหรับซูเปอร์ฮีโร่ยุคแรกๆที่ได้รับการผสมผสานกับวัฒนธรรมไทยนั้น ก็คือซูเปอร์แมน (Superman) ซูเปอร์ฮีโร่ที่ได้รับความนิยมสูงอย่างมากในขณะนั้นนั่นเอง

          ลักษณะการดัดแปลงส่วนซูเปอร์ฮีโร่ส่วนใหญ่นั้น จะมาจากตัวของศิลปินนักวาดการ์ตูนเอง ที่จะทำการดัดแปลงโน่นนิดนี่หน่อย เช่น การเปลี่ยนชื่อเรื่องจาก "ซูเปอร์แมน" เป็น "ซูเปอร์แมนแกละ" (โดย ป.อินทรปาลิต, 2496) หรือเปลี่ยนแนวเรื่องไปทั้งหมด เพียงแต่นำเอาลักษณะภายนอกของตัวละครฝั่งตะวันตกมาใช้ เช่น "กัปตันมาร์เวล์" (Captain Marvel) ก็เปลี่ยนเป็น "จอมอภินิหาร" (โดย ชุมพร แก้วสาร, 2500) และ "อัศวินสายฟ้า" (โดยวีรกุล ทองน้อย, 2500)  เป็นต้น


ซ้าย : ปกนิทานสำหรับเด็ก ชุด "ซูเปอร์แมนแกละ" (ทำไมต้องแกละ ) ผลงานของ ป.อิทธรปาลิต สำนักพิมพ์บรรณาคาร ตีพิมพ์ตั้งแต่ปี 2496 ส่วนทางขวาคือเล่มสุดท้ายที่ชื่อตอนว่าไทยคงไทย ตีพิมพ์เมื่อปี 2498 รวมความยาวทั้งสิ้นกว่า 5 พันหน้า

 

 

 

          อันที่จริงแล้ว ลักษณะของเปิดรับตัวสารประเภทซูเปอร์ฮีโร่ชาติตะวันตกเข้ามาอยู่ในวัฒนธรรมไทยนั้น นับเป็นส่วนน้อยมากเมื่อเทียบกับซูเปอร์ฮีโร่ฝั่งตะวันออก หรือ ซูเปอร์ฮีโร่ของประเทศญี่ปุ่น ซึ่งเข้ามาเป็นกระแสหลัก โดยเข้ามาในลักษณะของการผสมผสานทางวัฒนธรรมของซูเปอร์ฮีโร่ชาติญี่ปุ่น อาทิ ไอ้มดแดง, อุลตร้าแมน, ขบวนการเซ็นไต (Sentai) หรือขบวนการห้าสีที่ได้รับความนิยมในบ้านเรา นำมาดัดแปลงเนื้อเรื่องและสอดแทรกตัวละครแบบไทยๆ เข้าไป เช่น "หนุมานปะทะไอ้มดแดง" หรือ "หนุมานปะทะ 7 ยอดมนุษย์" ซึ่งนับว่าเป็นการผสมผสานเอาตัวละครที่เปรียบเสมือนกับฮีโร่ของชาติไทย ก็คือ "หนุมาน" (แม้ว่าโดยเนื้อแท้แล้ว จะเป็นตัวละครที่มาจากวรรณคดีอินเดีย) มาร่วมมือกันปราบเหล่าร้ายกับซูเปอร์ฮีโร่ของญี่ปุ่น ซึ่งนับเป็นการผสมผสานวัฒนธรรมที่ก้าวหน้ากว่าวัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่ที่มาจากฝั่งตะวันตก จนในปัจจุบัน ประเทศไทยได้ทำการสร้างสรรค์ซูเปอร์ฮีโร่ของตนเองขึ้นมา โดยอิงต้นแบบจากซูเปอร์ฮีโร่ฝั่งญี่ปุ่นเป็นหลัก ทั้งในแง่ของคาแร็กเตอร์ดีไซน์และแนวทางเนื้อหา ทั้งนี้อาจเป็นเพราะว่าผู้สร้างคาแร๊กเตอร์เหล่านี้ เล็งเห็นว่ากลุ่มผู้รับสารในบ้านเราส่วนใหญ่จะคุ้นเคยและผูกพันมากับซูเปอร์ฮีโร่จากฝั่งญี่ปุ่นมากกว่า อาจด้วยรสนิยมที่คล้ายคลึงกันในแนวคิดของฮีโร่ หรือไม่ก็เพราะโอกาสที่เอื้ออำนวยมากกว่าในการนำสื่อเข้ามาฉายในประเทศก็เป็นได้

 

 

2.  ลักษณะแทรกซึมเข้ามาของวัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่โดยตรงผ่านช่องทางการสื่อสารประเภทต่างๆ

            ในปัจจุบันการไหลบ่าเข้ามาของวัฒนธรรมอเมริกันในชาติไทยนั้น มีอัตราแนวโน้มที่สูงขึ้นเรื่อยๆ แม้ว่าจะมีการหยุดชะงักไปบ้างเนื่องจากกระแสวัฒนธรรมญี่ปุ่นและเกาหลีได้แทรกเข้ามา แต่คลังความรู้ (stock of knowledge) ของคนไทยที่มีต่อวัฒนธรรมอเมริกา ก็เข้าไปแทรกซึมอยู่ภายในจิตสำนึกไปเรียบร้อยแล้ว ดังเช่น ลักษณะการไหลบ่าเข้ามาของภาพยนตร์ฮอลลีวู้ด จากงานวิจัยของอัญมณี ภู่ภักดี ได้กล่าวถึงลักษณะการกระจุกตัวของวงการภาพยนตร์ในประเทศไทย ซึ่งในช่วงปี 2547 การไหลบ่าเข้ามาของภาพยนตร์จากประเทศสหรัฐอเมริกามีปริมาณมากที่สุดถึง 57.74% มีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆทุกๆปี ในจุดนี้เองที่วัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่ ได้ทำการแทรกซึมเข้ามาโดยตรงผ่านช่องทางของสื่อภาพยนตร์ ในรูปแบบของ "ภาพยนตร์ฮอลลีวู้ด" ซึ่งเป็นช่องทางที่ผู้รับสารจะได้รับตัวสารที่เป็นต้นฉบับโดยตรงจากมือผู้สร้าง ซึ่งก็คือประเทศฝั่งตะวันตกนั่นเอง

          หากเราทำการวิเคราะห์ผ่านทฤษฏีการครอบงำทางวัฒนธรรม (Cultural Imperialism) เราจะเห็นได้ว่า ลักษณะการเติบโตของภาพยนตร์ซูเปอร์ฮีโร่ในประเทศไทยมีแนวโน้มที่จะเพิ่มมากขึ้นทุกๆปี ดังนั้น ลักษณะการถ่ายทอดทางอุดมการณ์ (Ideology) ของวัฒนธรรมซูเปอร์ฮีโร่นั้น ก็ย่อมที่จะเป็นเรื่องที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ โดยเฉพาะการถ่ายทอดอุดมการณ์ภาพลักษณ์ของ "ความเป็นฮีโร่" ของชนชาติอเมริกัน ที่ว่าด้วยลักษณะพฤติกรรมต่างๆของซูเปอร์ฮีโร่อเมริกัน เช่น ในภาพยนตร์เรื่อง Spiderman ภาพของสไปเดอร์แมนในภาพยนตร์ก็คือซูเปอร์ฮีโร่ผู้มีความรับผิดชอบอันยิ่งใหญ่ในการที่จะช่วยเหลือผู้คนจากเหล่าอาชญากร คำถามก็คือ ทำไมสไปเดอร์แมนถึงต้องทำหน้าที่คล้ายๆตำรวจแบบนี้ด้วย สิ่งนี้อาจจะตีความได้ถึงลักษณะการทำตัวเป็น "ตำรวจโลก" ของชนชาติอเมริกา ที่ปลูกฝังวิธีคิดแก้ปัญหาด้วยการใช้กำลังและการวินิจฉัยของตนเองเป็นหลัก ทำให้ผู้รับสารชาวไทย อาจะจะเกิดการปลูกฝังการ "ยอมรับ" อุดมการณ์ของชาติอเมริกาซึ่งเป็นชาติมหาอำนาจผู้กุมตลาดภาพยนตร์ (ownership) ไปโดยปริยาย


          สุดท้ายแล้ว ไม่ว่าจะเป็นซูเปอร์ฮีโร่ที่กำเนิดขึ้นมาในประเทศใดๆ ก็ตาม เนื้อแท้และแก่นสำคัญของความเป็นวีรบุรุษนั้นย่อมไม่ต่างกัน ไม่ว่าจะเป็นการดำรงไว้ซึ่งคุณธรรมความดีงามของมนุษย์ อีกทั้งหน้าที่ในการแก้ไขวิกฤิตการณ์ที่เกิดขึ้นให้กับสังคมส่วนรวมโดยไม่หวังสิ่งตอบแทนใดๆ ก็จัดเป็นคุณลักษณะของของซูเปอร์ฮีโร่ที่ขาดไปเสียไม่ได้ ถึงแม้ว่ารายละเอียดจะต่างกันไปตามแต่ละวัฒนธรรมที่สรรค์สร้างขึ้นมา ทั้งนี้ ตราบใดที่เรายังเชื่อในความดีงามของมนุษย์ ตราบนั้นโลกนี้ยังมีการผลิตสื่อที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับวีรบุรุษหรือซูเปอร์ฮีโร่ออกมาให้เราได้เสพกันต่อไป..